مجله خبری تشریفات

امامزاده عبدالله ابن احمد روستای سورانه در ۷ کیلومتری تشریفات مشهد شهر شازند و ۴۵ کیلومتری جنوب غربی شهر اراک، در دل کوهپایه های قله راز به عرش کشیده شهباز بلندترین قله استان مرکزی واقع گردیده‌است.
این امامزاده به انگیزه دارا بودن آب و هوای مساعد و فضای مطلوب در فصول گرم و معتدل، سالانه در روزها تعطیل پذیرای زائران متعددی از سراسر شهرستان و استان هست.
این حرم در دامنه سرسبز و در جوار یک چشمه سار طبیعی قراردارد و به لهجه محلی بدین شرایط قبه چشمه می گویند و بنای گذشته بقاع از آجر و گل بوده و بنای فعلی از خشت و آهن میباشد. در بارگاه مربع صورت زیارتگاه، قبر منور قرار گرفته میباشد.
اداره تمام اوقاف و کارها خیریه استان مرکزی در یک برشور کوتاه که درباره این امامزاده منتشر کرده آورده میباشد: در معاش طومار و گستردن حالی که بر پوست آهو درج شده میباشد و از بروجرد نزد آیت العظمی حاج آقا حسن فرید محسنی آورده اند آمده میباشد؛«آسوده بن علی با هفتاد و دوتن از ارحام و اقارب درین ناحیه به نبرد با معاند پرداخته اند. به این ترتیب امامزادگان مدفون در شروع در به عبارتی نقطه به شهیدشدن رسیده و برخی از این بزرگواران با تن مصدوم تا مکان ممکن روش پیموده و در مسافتی دورتر از اردوگاه اسیر تیغ بیداد خصم شدند.
با مداقه به مورد فوق بایستی انگشت اشاره ای بدین مقوله داشت که امامزاده عبدالله از هفتاد و دو بدن ارحام و اقوام آسان بن علی بوده و توانسته تا این مقدار فاصله اندکی که فی مابین آستانه و سورانه وجود داراست خویش را از معاند بدور ساخته و در غایت به وسیله آئین به عالم فروختگان به شهید شدن رسیده میباشد.

یکی‌از جاهای جذاب و مذهبی ساری امامزاده ای تشریفات مشهد به اسم امام زاده با تقوا میباشد.در‌صورتی‌که به‌این استان و به شهر ساری، راءس استان مازندران هجرت کردید، می‌توانید از این امام زاده دیدن فرمایید.ضریح این امام زاده در ساری، جاده فرح آباد، جاده گوهرباران، روستای مرزرود واقع گردیده‌است .امام زاده با تقوا در ۱۵ کیلومتری شمال ساری، ۱۰ کیلومتری دریای کاسپین و روستای مرزرود قراردارد که از شرق به روستای سوربن و بهارآباد، از غرب به روستای اکند، از شمال به روستای قادیکلا و از جنوب هم به پنبه چوله میرسد.

این سازه در اولِ ورودی روستای زردرود واقع گردیده است و سالهای خیر چندان بدور از حصار طبیعی بهره مند بوده میباشد .امامزاده عبدالصالح در یک قبرستان دیرین در روستای مرزرود ساری واقع‌گردیده که در قبل دارنده درختانی آزاد و قدیمی با شماره و شناسنامه بوده میباشد و ازنظر ارتفاع قدمت هم عمر با امامزاده میباشد، البته امروزه صرفا تک‌درختی سابق‌سال رو به روی امامزاده باقیمانده که مدرک عمر آن تنه قطورش میباشد.

عمر تاریخی امام زاده با تقوا:
درباره‌ی عمر این امامزاده، کارشناسان از روی معماری سازه نظریه دارا هستند که‌این ساختمان بلند حدود قرن‌های هشت و خیر هجری ساخته‌ گردیده که در آن فرصت سادات علوی بر طبرستان حکومت می‌کردند و حضرت امامزاده مرزرود یک کدام از آن حاکمان بوده‌اند و همینطور مبنی بر احادیث این امام زاده از نوادگان امام موسی کاظم میباشد.

معماری امامزاده با تقوا
ازنظر معماری روزگار اسلامی طول زیاد این بناها ادغام‌بندی قابل قبولی در میان زمین و اسمان میباشد که عظمت سازه نماد‌دهنده عظمت شخصیت مالک آرامگاه بوده میباشد.طاق‌نماهای چهارسوی سازه در نمای فرنگی آن‌که در نصیب شرقی اتاق مسجد به آن چسبیده و فعلا صرفا در سه سمت دیگر طاق‌نما جان دار میباشد هم نشانه عظمت و بزرگی‌اند.

امامزاده فرمان روا مطهر بومهن ، میان تشریفات مشهد محوطه بزرگی که به دور تا به دور آن حصاری مرتبط با عصر اخیر میباشد، واقع شد‌ه‌است.محوطه امامزاده از شمال و شرق به خیابان روستا و از جنوب و غرب به منزل های مسکونی محصور می گردد. ورودی محوطه در جهت شرقی واقع گردیده‌است. به دلیل احترام و تقدسی که به‌این جای قائل بوده اند،گورستانی از زمان صفویه تا به امروز به وجود آورده اند. برخی از سنگ قبرهای عصر صفویه به باعث عدم درایت روستائیان هنگام تسطیح محوطه از دربین رفته و تعداد اندکی از آن‌ها مانده میباشد.

امامزاده پاد شاه مطهر در سفرنامه ها و متن ها
این امامزاده زیرا در کنار روستا و به دور از جاده واقع گردیده،در هیچ یک از سفرنامه ها و متن ها درباره آن صحبتی نشده میباشد.اعتمادالسلطنه در رویه مسافرت به خراسان به یاروهمدم ناصر الدین سلطان در سال ۱۳۱۰هجری صرفا اشاره ای کوتاه داراست که:حرم ای در بومهن میباشد که از قرار نام برده از فرزندان امام موسی الکاظم(ع) است.نخستین دفعه آقای مصطفوی در داده ها ماهانه مطلبی کوتاه از سازه و تاریخ روی بارگاه به چاپ رسانده میباشد.بعد آقای قرا خانی به طور اجمالی در نوشته‌ی علمی ای به عنوان « دژ گلخندان و حرم ی شاه مطهر »در خبر نامه بررسیهای تاریخی به دعوا پرداخته میباشد.

شرحی درباره مرقد امامزاده شاه مطهر
درون امامزاده قبری میباشد که روی آن ضریحی بسیار قشنگ جای‌دارد.کتیبه ای که‌این قبر را به امامزاده شاه مطهر(ع) نسبت دهد،نیست.روایتهای محلی این امامزاده را از فرزندان بلا فصل امام جعفر راست گو (ع) میداند اما در بین فرزندان امام راست گو(ع)که روحانی اثرگذار ار آن ها اسم می‌برند،این اسم چشم نمیشود.در نسخه برداری ورژن خطی که در مشت نگارنده قرار دادند،آمده میباشد:مطهر و محمد و یحیی از قزوین روی به ولایت تهران نهادند زیرا به شهر تهران رسیدند،محمد و یحیی را شهید کردند، ولی مطهر بن امام جعفر راست گو (ع) روی به ولایت دماوند گذاشته و بسیار آسیب به او رسیده بود.زیرا به موضع بوم هند رسید،در منزل الیاس کمال نانوا فرود آمد و تا دوران چهل روز مریض بود،به به عبارتی زخم به جوار حق پیوست.

بقعه شمس تبریزی آرامگاه صوفی و فیلسوف تشریفات مشهد اهل ایران، از اماکن توریسم و سیاحتی بنا شده در آذربایجان کشور ایران و در شهر کردار میباشد. خیلی ها نمی دانند بقاع شمس تبریزی در کدام شهر میباشد، با دقت به جستجو های باستان شناسی بزرگ انجام شده درین حوزه‌، این جای را به جایی که پیکر شمس تبریزی درآن آرمیده میباشد اسم گذاری کرده اند.

اینجا به عبارتی خاکی میباشد که شمس الدین محمد بن ملک بخشید تبریزی عارف تبارک و شهره ای که دانش و وقار و عرفانش، شعر سرا و فاضل ادیبی زیرا مولوی را شیدا و روانی ی خویش ساخته بود، در آغوش کشیده میباشد.

آرامگاه شمس تبریزی پیش از کشف پیکر شمس نیز یک کدام از اثر ها و جاذبه های تاریخی و توریسم شهر خلق و خوی بوده میباشد. مناره ای بسیار خوشگل که در کنار بقاع شمس تبریزی جای‌دارد، به نترسی یکی‌از تعجب آور ترین، دیدنی ترین و زیباترین بناها و مناره های جانور در مرزو بوم میباشد. این سازه یک کدام از بناهای آرامگاهی کشور ایران میباشد در کنار شمس عزیز و بزرگوار، هر ساله اکثری از جهانگردان و گردشگران را از سرتاسر جهان به خویش جلب می نماید.

آرامگاه و مناره آن بی شک و تردید وابسته به شمس تبریزی میباشد و بقاع شمس تبریزی دستکم از اوایل قرن نهم هجری قمری به اسم شمس شناخته میشد. همینطور اسنادی جانور میباشد که سازه به پیمان آنان پادشاه سلیمان رسمی و منظور سوم طی تهاجم ها خویش به آذربایجان برای زیارت تربت شمس به اخلاق رفته اند.

دین دار از پیمان مورخ قانونی عثمانی نقل می نماید: فعلا آرامگاه شمس صوفی و عارف اهل ایران، نورالله مرقده، در کردار میباشد. شکر و تشکر آفریدگار را که زیارت آن مرقد شریف میسر شد. همینطور این یقین کار کشته میباشد که نامیدن مزاری در قونیه به اسم مرقد شمس فقط جنبه تبلیغات و منافع توریستی دارااست

در زمینه ی تاریخچه مناره این بقاع شمس تبریزی نوشته اند که در آبادیهای اساسی که بر راز راه و روش ها بود، شبها بر بلندی حریق می افروختند و برجی را که برای این فعالیت ساخته بودند، آتشگاه مینامیدند. همین کلمه و واژه را به لهجه عربی ترجمه کرده و منار و مناره گفته اند و آن گاه آن را در مساجد به شغل برده اند.

در معماری اسامی جمهوری اسلامی ایران، بی‌شک تشریفات مشهد جنبه های ساختمانی و ابتکار عمل در فضاهای مساجد و ساخت فضایی نو در سیر تاریخی خویش، از التفات بالایی منتفع است یک معماری کشور‌ایران در ارکان معماری همانند قوس ها، تاق بندی ها، گنبد و حتی مقرنس تحت عنوان یک تزئین حجمی و سه آینده پیشتاز بوده و توانسته میباشد این دستاوردها به دیگر میهن های اسلامی نشانه دهد.
جلوه های زیبای مسجد تاریخی در کشور ایران عبارتنداز معماری، گچبری، آجرکاری، کاشی کاری، مقرنس کاری، خوشنویسی، اطراف آرایی و … در طی نسل ها و قرن ها متمادی، پاکترین و امن ترین ملجاء برای هنر اسامی، مساجد کشور‌ایران بوده میباشد
از آن جا که در برخی از احادیث اسلامی حتی نگارگری گل و بوته یا این که گیاه نیز مکروه شمرده گردیده است، هنرمند مسلمان در تزیین مساجد صورت گل و گیاه را تغییر تحول داده و حالتی نمادین به آن ها بخشیده میباشد. نقش های اسلیمی شگفت انگیزی که در تزیین مناره و سردر و گنبد به وجود آمده میباشد موید این مقاله میباشد.
تزیینات کاشیکاری از دیر گشوده در کشور ایران متداول بوده و به خصوص در مسجد اهل ایران از این هنر به کار گیری کرده اند.
ولی گونه های متعدد با رنگ های متفاوتی وجود دارااست، مثال های اصیل کاشی مسجد در جمهوری اسلامی ایران مشتمل بر، معرق و معقلی و هفت رنگ میباشد. رنگ های قشنگ ومتنوع و طبیعی این کاشی ها لینک در میان افق و فضای متبوع را برای بیننده القا نموده است. این نقشها که اکثر اوقات از نقوش گیاهی، برگها ودرختان پیچان نشات گرفته اند والا گرایی و احساس معاش را در گلشن های آرمانی آدم، تداعی می نمایند.
زیباترین و پر اسم و رسم ترین مساجد جمهوری اسلامی ایران
از زیباترین و معروفترین مساجد اهل ایران می اقتدار از مسجد روضه خوان فهرج، تاریخانه دامغان، مسجد فرمانروا اصفهان، مسجد روحانی لطف الله، مسجد گوهر بشاش مشهد، مسجد کبود تبریز ، مسجد میرپنج و… اشاره نمود

کلام پایان
معماری مسجد اهل ایران در روزگار طلایی توان دنیوی، معنوی و سیاسی شیعه ها در‌این کشور، دربردارنده نام و نشان معنوی و انگاره های قدسی ویژه ای بوده میباشد.

انگاره های وحدت و یگانگی، هم آوایی با طبیعت، ابتکار عمل و جدید آوری و حضور نقوش و انواع هندسی، تحت عنوان انگاره های قدسی قاضی بر پیاده سازی مساجد تاریخی شیعی(مسجد امام اصفهان و مسجد شی خلطف الله و …) به عنوان مثال اصول اساسی در معماری و پیاده سازی مساجد در کشور ایران بوده میباشد.

نام و نشان و انگاره هایی که از آن میتوان تحت عنوان جریانی مقدس حافظه کرد که به لحاظ می‌رسد در مساجد کنونی از نعمت آن کمتر سود کرده اند. مسجد در جمهوری اسلامی ایران و معماری اسلامی نمادی شکوهمند از عظمت تاریخی و دینداری و اعتقادی تعالیم مذهبی، بدور از هر سیرتکامل دنیوی گرایی می باشند و به نوعی به سمبل نام و نشان اسامی این شهرها تبدیل گردیده اند. مثلا مسجد امام و مسجد جامع در شهر اصفهان، مسجد جامع شهر از این تیم به شمار میروند.

با روی فعالیت داخل شدن صفویان نقطه عطفی تشریفات مشهد در تاریخ تمدنی کشور‌ایران اسلامی پدید آمد ، صفویان با تغییر تحول مـذهب رسـمي جامعـه بـه تشیع اساسا شیوه بینش جامعه را به آحاد مفاهیم فلسفی ، هستی شناسی ، معرفت شناسی ، هنری و … تغییر و تحول دادند. در فیض آنچه که تحت عنوان نمود عینی این روش اندیشه تازه بروز پیدا کرد رفلکس به عبارتی شیوه دیدگاه شد و انگیزه رونق هنر و معماری در زمان ی صفویه.

عالمان ، متفکران و فلاسفه زمـان نیز به تبع ، در پوسته مدرسه اصفهان و به صورت خاص خیس در معماری صفویه سعی بر تئوریزه کردن آن مفاهیم نمودند. به هر روی هنر، شهرسازی و معماری صفویه تحت عنوان تجلیل گاه مفاهیم نظری مدرسه اصفهان که خویش نیز ریشه در منابع اسلامی تشیع ( قرآن ، روایات و شریعت نبی و ائمـه ) دارااست، به بروز و ظهور معانی برخاسته از آن مدرسه به طور تمثیلی پرداخت.

به همین ادله آنچه که امروزه بـه عنـوان هـنـر معماری صفوی میشناسیم معماری مضمون‌ گرایی میباشد که سعی بر پدیدار کردن مفاهيم والای معنـوی و اشـاره بـه واقعیت هستی داراست و عملکرد برای کشف معانی مخفی در پس ظواهر آن همچنان می توانـد ادامـه داشـته باشـد و بـه عـنـوان الگـویی از معماری معناگرایانه در تاریخ اسلامی برای امروز ما مطرح باشد.

شبستان مسجد تحت عنوان قسمتی تشریفات مشهد از مسجدهای والا شاخص ترین عنصر معماری در مساجد میباشد. که به نظر ساختاری و کالبدی از رده مهمی منتفع بوده میباشد. البته با سپری شد فرصت در معماری مساجد معاصر تغییرات مشهودی در ساختار و سازمان این محیط به وجود آمده میباشد.در تعریفی دیگر که شبستان چیست؟ می اقتدار اعلام‌کرد: قسمتی از مسجدهای والا دارنده سقف میباشد. فضایی سرپوشیده که در آن نمازگزارده میگردد و تحت عنوان اندام مهم معماری مساجد معمولاً دارنده دو قسمت زنانه و مردانه میباشد.از نگاه تاریخ معماری او‌لین مسجد، ایوان خانه فرستاده بود. این مسجد با پلانی مستطیلی، سوای سقف ساخته شد. درپی به انگیزه وجود آفتاب سوزان در ایالات متحده عربی به امداد تنه درختان رطب، در نصیب رو به قبله ایوان، سایبانی برای اقامه نماز ساخت‌و‌ساز کردند. با بیشتر شدن تعداد نمازگزاران این فضای سایه دار را بسط دادند. این دستور به آسانی اعمال شد صرفا یک‌سری به تنه درخنان اضافه کردند و روی آنان‌را با برگ های نخل پوشاندند. نقش اساسی ابن سایبان در راحتی و آسایش نمازگزاران منجر شد این گوشه و کنار که ابعاد با اسم شبستان شناخته گردد جزء اساسی کالبد معماری مساجد خواهد شد.
مهم‌ترین خصوصیت این عنصر معماری مسجد این بود که به راحتی و در جهات متعدد قابل توسعه و گسترش بود و هرگاه به گسترش بیشتر مسجد نیاز بود. این شغل صرفا با اضافه کردن یک سری دهانه جاری ساختن می گرفت. با بسط اسلام به مرز و بوم های دیگر مسجد رسول درمدینه تحت عنوان سر مشق تشکیل داد مساجد قرار گرفت. و از‌آنجا که کالبد اساسی آن فضای شبستان بود، الگویی به اسم شبستانی در معماری مساجد پدید آمد و دربین معماران مسلمان اشاعه یافت. طرح کلی مساجد شبستانی عبارتند از: یک تراس مستطیلی و مرکزی که با شبستان ها از چهار طرف تسلط گردیده است. کشیدگی ایوان به صورت معمول در راستای قبله میباشد.

هر یک از شبستان ها سالن مسقف بزرگی میباشد، که توشه سقف آن توسط ردیف های گوناگون به زمین منتقل میشود. در هر کدام از آنان انبوهی از ردیف ها وجود داراست، که در یک کانال منظم هندسی با مسافت های ظریف از یکدیگر قرار گرفته اند. شبستانی که رو به قبله جای‌دارد معمولاً عمق بیشتری نسبت به سایر دارااست و از عنایت بیشتری شامل است.

مسجد تاریخانه دامغان، تاثیر تصویب‌گردیده در تشریفات مشهد فهرست اثرها ملی کشور ایران یکی‌از سابق ترین مساجد کشور ایران بوده و در جنوب شرقی شهر دامغان واقع گردیده‌است.
تاریخچه مسجد تاریخانه
تشکیل داد مسجد دامغان را در کهن ترین مجال ممکن، یعنی جلوس او‌لین خلیفه عباسی در سال ۱۳۲ ق و سلطنت هارون الرشيد از ۱۷۰ تا ۱۹۳ ق، یعنی نزدیک به وسط قرن دوم هجری می قدرت تصور کرد.

پلان و ساختار مسجد تاریخانه
طرح کلی نقشه مسجد تاریخانه مسجـد درزمینی به مساحت ۶۲ × ۷۰ متر بـنـا شـده میباشد که مشمول بخشهای پایین میباشد:

قسمت نخستین مسجد تاریخانه
زمینی میباشد، از بقایای مسجد نخستین، بـه شـكـل مسـتطيل و دربرگیرنده دو ورودی، یکی از در ضلع غربی و دیگری در ضلع جنوب، که با سه پلکان به صحن زیرزمین مسجد پیوند میخورد. اثر ها چهارستون متصـل به دیوار ضلع غربی، شرقی و شمالی جای دارد، کـه نـشـانـگـر مـسـقـف بـودن ایـن بـخـش در زمان نخستین آن میباشد مساحت داخلی این نصیب ۱۴ × ۲۰ متر میباشد.

قسمت دوم مسجد تاریخانه
در غرب قسمت اولیه مسجد تاریخانه، راهرو سابق که از شمال توسط یک در چوبی و دو سـکـوی پـهـن بـه بـنـا مـتصـل مـی شـود، بـه چـشـم میخورد. ایـن راهرو ۲۰ متـرطـول و چهار متر پهنا داراست. در راهروی دیگری نیز که راهرو را به صحن جديد وصل می نماید، در نصیب غربی این نصیب قراردارد. ایـن منـاره و راهرو از سابق ترین قسمت های سازه به شمار میایند. مناره ذکر شده ۱۰۵ پله دارااست و بلندی باطن منار ۳۱ متر و خارج آن از سـطـح زميـن حـدود ۳۲ متر میباشد.

قسمت سوم مسجد تاریخانه
نصیب سوم مسجد دامغان تالار کهن و سرپوشیده زمستانی آن میباشد. به ارتفاع ۱۴ و پهنا ۹/ ۳۰ متر، که در جنوب غربی جای دارد. سقف سازه، در جهت ارتفاع به دو قسمت ضربی تقسیم گردیده‌است که شالوده های هر قسمت بر روی چهار ردیف مکعب مستطيل یک اندازه و برابر هـم قـرار داراست. قـطـر هـر ردیف ۱/ ۳ متر میباشد.

یکی با شکوه ترین فضاهای معماری مزار روضه تشریفات مشهد خوان احمد جامی بعد از گنبدخانه، بنایی میباشد موسوم به «مسجد کرمانی» که اسم خویش را از سازندۀ محراب واقع درفضای داخلی آن اقتباس نموده است.
بنای مسجد کرمانی تحت عنوان شاهکاری به یادگار باقی‌مانده درهنر دکوری معماری عصر اسلامی درضلع جنوب شرقی (سمت چپ) تراس این شرکت جای‌دارد.
ورودی سازه مشمول ایوانچه ای میباشد که پوشش آن با مقرنس مرتب گردیده و سطح این مقرنس ها با نگارگری هایی به انواع گل و بوته بسیار دقیق و هنرمندانه پوشیده گردیده است.
فضای داخلی مسجد کرمانی آرامگاه روضه خوان احمد جامی با پنج دهانه و زیربنای حدود ۱۸۲ مترمربع ،‌اجزا و عنصرها معماری تزئینی شایان توجه و معتبری را درخود مکان داده میباشد
این سازه مشتمل برشاه نشینی دربین ضلع چهار فضای خرد بنا شده در جرز ضخیم آن تحت عنوان «چله منزل» و محل پرستش انفرادی و اعتکاف در اضلاع شرقی و غربی میباشد.
دربخش فوقانی سطح ها دیواره های این مسجد نیز کتیبه ای به مداد شیوای ثلث مزین به سوره «یس» مشاهده میشود که در واقع نحوه کتابت آن شبیه با کتیبه محراب میباشد.
در دهانه نهایی واقع درمنتهاالیه شمالی و جنوبی فضای داخلی دربخش فوقانی کتیبه قرآنی، لوحه های مستطیل تکوین گچبری گردیده وجود دارااست که موتیف های گیاهی دقیق آن‌ها‌را مزین نموده است.
سراچه در مزار روضه خوان احمد جامی
امروزه فقط شیوه دسترسی به صحن یا این که سرای خرد بعد از ورود به محوطه مزار، درگاهی میباشد که در بنای گنبد سپید تحت عنوان مسیر ارتباطی بدین نصیب و ابنیه همسایه آن ساخت و ساز گردیده و براساس شواهد مو جود به آن «خانقاه سراچه» و مکتب فریومدی نیز اطلاق می‌شود.
سراچه فضایی بی آلایش و روح انگیز میباشد که در اضلاع شمالی و جنوبی آن تراس های معدود پهنا قراردارد.
حیاط جنوبی سراچه مستقیماً بوسیله دری چوبی که بربالای آن تزیینات کاشی سنتی وجود داراست به باطن گنبدخانه مزارمنتهی می‌گردد پیرامون این نصیب مشمول طاقنمای آجری میباشد و حجره های دو طبقه، مؤید وجود بقایای معماری یک مکتب برای طلاب علم ها فقاهتی میباشد.

در زمانه قبل از اسلام، هیچ نوع نماد مهمی از اثر ها آرامگاه دارای اسم و رسم که جداگانه سازه گردیده باشد، نیست.

آرامگاه دارای اسم و رسم کورش در پاسارگاد تشریفات مشهد استثنایی میباشد. به‌این طرز، وقتی که اسلام به کشور ایران آمد هیچ سنت آرامگاهی وجود نداشت تا الهام نصیب تمایل مسلمان ها برای تاسیس اینگونه بناهایی باشد. خیر فقط فقدان فیزیکی این مثال های بی آلایش معماری حایل رویکرد بسط ساختمان های آرامگاهی میشد. بلکه اسلام بنیادی دقیقا از هر سیرتکامل یادگاری قانونی برای مردگان روگردان بود.

فرستاده اسلام، حضرت محمد (ص)، خویش پیشنهاد کرده بود که گور ها هم سطح زمین باشند، آسانی ای که فرستاده به مومنان سفارش می کردند، هم طرف اعراب و هم از جانب ایرانیان رعایت نشد.

آرامگاه که عملی تماما شیعه وار میباشد، از سنت دیرپای اسلامی که طبق آن مکانی می توانست تحت عنوان مسجد گزینه به کار گیری قرار گیرد. این شیوه ترسیم تا حدی با رواج اسلام راجع به جهاد رابطه دارااست. در کشور‌ایران فعالترین مرز با دنیا شرک، فارغ از زیرا و چرا در شمال شرقی در طی آسیای مرکزی قرار داشت. دقیقا در همین جا، بیشترین آرامگاه در کشور‌ایران یافت می‌گردد.

از سده سوم هجری هیچ نوعی از آرامگاه در کشور ایران، که بتوان تاریخ معینی را بر آن نسبت بخشید باقی نمانده میباشد، به نظریه بعضی بازرسی گران، آرامگاه های مطهر امام رضا (ع) ، حضرت معصومه (س) ، حضرت عبدالعظیم (ع) و آرامگاه آستانه اشرفیه (گیلان) اول آرامگاه های کشور ایران را ارائه می کنند، شاید بتوان تدفين هارون الرشید در خراسان را جزء مثال های آغازین سنت آرامگاه سازی در کشور‌ایران قلمداد نمود و ذیل بنای کوچکی برای شکل گیری بنای آرامگاه امام رضا ( ع ) به شمار آورد، لیکن بیشتر دانشمندان آرامگاه امیر سامانی را در بخارا را اولیه بنای حقیقی وواقعی آرامگاهی در عظیم تمدن اهل ایران به شمار می آوردند.

بعضی از دانشمندان، اولیه آرامگاه اسلامی را قبه الصلبیه، آرامگاه مامان خليفه المنتصر عباسی در سامرا منتسب به نصفه دوم قرن دوم هجری معرفی می نمایند.