مجله خبری تشریفات

آستان امامزادگان صدرالدین و بی بی خاتون (علیهما السلام) در تشریفات مشهد ضلع شرقی روستای سابق الذکر واقع شد‌ه‌است. مسافت این دو بقاع از یکدیگر نزدیک به ۳ متر میباشد و هر دو دارنده بنایی با گنبد رک (مخروطی) می باشند. مصالح بنای آرامگا ه ها از سنگ جنازه و ملات ساروج میباشد. به حیث می‌رسد عمر مقبره سابق الذکر با دقت به شواهد معماری، مرتبط با قرن ها ۸ و۹ هجری باشد. در کنار بنای این دو امامزاده درخت چنار کهنسالی جای دارد. وجود این درخت سرسبز و ضخیم منجر با صفا شدن محل شده است. این سازه به شماره ۸۵۷۸ در ۱۹ اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۲ به تصویب اثرها ملی رسیده میباشد
امامزاده صدرالدین دارنده پلان هشت ضلعی بوده و در هر ضلع طاقنماهایی درنظرگرفته شده میباشد . امامزاده بی بی خاتون که به لحاظ می‌رسد در بنای آن ویرایش گردیده باشد ، دارنده شش ضلع بوده و در هر ضلع طاقنماهایی تاسیس گردیده‌است .
بنای امامزادگان صدرالدین و بی بی خاتون روستای مومج به انگیزه واقع شدن در محدوده آرامستان ده دارنده محدودهمعین بوده و وجود یک‌سری قبر از هم محلی روستا عذر ای برای سعی و پیشگیری از ادامه تخریب امامزادگان گردیده‌است .
یکی‌از خطاها روستاییان مومج شهرستان دماوند تجدید بنا و مرمت این امامزاده میباشد که به انگیزه فرسوده شدن ساختمان آن در اکنون ریزش و تخریب میباشد البته به انگیزه وجود گورستان روستا در محدوده دو امامزاده و دفن تعدادی میت در کنار دیواره این دو امامزاده مشکلاتی برای بازسازی آن ساخته شده است .
به اعتقاد و باور عموم امامزاده صدرالدین و بی بی خاتون خواهر و اخوی می باشند . در عصر کهن به مردان و پسران روستا اذن نمی دادند وارد زیارتگاه بی بی خاتون شوند اعتقادوباور داشتند نامحرم نباید وارد گردد .
در عصر حجر برای جاری ساختن هر عمل مهمی به زیارت امامزادگان می رفتند و از آن ها اذن می گرفتند مانند عروسی و رفتن به مهاجرت زیارتی . به گفته اهل یک محل این امامزادگان شخص نابینایی را شفا داده میباشد .

طهران ـ شهرستان دماوند ـ قسمت مرکزی ـ شهر دماوند ـ دهستان ابرشیوه ـ دهستان مومج

نقوش هندسی
در تزئینات عصر ی اسلامی و اکثر بناهای این عصر تشریفات مشهد نقوش هندسی کاربرد فراوان داشته اند. نقوش هندسی بکار رفت در گرمابه قصلان مشتمل بر، کادرهای لوزی و مستطیل صورت که در کناره ی کنج ها، کاربندی ها و ردیف ها، خطوط برابر شکسته در کناره ی نقوش ذیل گنبد و همینطور خطوط با گره که بصورت قرینه و در ذیل طاق ها ی شغل گردیده اند میباشند. نقوش هندسی جهت تفکیک فضاهای بقیه نقوش دکوری و نظم بخشیدن به تزئینات، بیشترین نقش را دارا‌هستند.

نقوش گیاهی
این نقوش به تعدادی شکل در آرایه های تزیینی گرمابه مشاهده می گردند. این نقوش گاه بصورت ترکیبی مانند نقش گل و گلدان که در کنج کاربندی های کناره ی تقاطع طاق ها بکار رفته اند یا این که در ردیف های سربینه مصرف شده اند.
نقوش گل و مرغ به طور ترکیبی با پرنده ای زیرا کبک یا این که مرغابی تولید گردیده که‌این نوع نقش در دیواره ی شرقی گرم منزل و در سابق ترین لایه ی تزئینات آن وجود دارااست. و ی برای مثال نقوش گیاهی دیگر که بصورت بسیاز خوشگل عمل گردیده اند و در دیواره های سربینه، گرم منزل گرمابه قصلان و یک کدام از خلوتی های سازه ساخت‌و‌ساز گردیده، می شود به تزئینات آهک بری با نقوش اسلیمی گل و گیاه، گل های پیچان، طرح های قندیلی و ترنج ها با گل های افشان اشاره نمود.
در اکثر نقوش گیاهی ترکیبی گرمابه قصلان قرینگی رعایت گردیده است. در روبروی درب ورودی سربینه که دیوار ضلع شمالی این دور و بر میباشد ، بیشترین و پرکارترین نقوش ترکیبی اسلیمی گل و گیاه با گل های افشان دیده میشود که از ادغام این نقوش یک طرح تاج تولید گردیده که احتمالاً این بخش از سکوی سربینه پاد شاه نشین گرمابه بوده میباشد.
نقش گیاهی دیگری که بصورت تک نقش در برخی بخش های گرمابه به فعالیت رفته نقش گل لاله میباشد. این نقش بر روی بخش جناغی هریک از طاق های داخلی سربینه خود نمایی می نماید، نقوش گیاهی که در لایه برداری دیواره ی گرم منزل و خلوتی ضلع شرقی سازه بدست آمده اند از حیث نوع عمل با تزئینات جدیدتر متعدد می‌باشند.

نقوش حیوانی
در گرمابه قصلان نقوش حیوانی تنها در پایین گنبد سربینه و دیواره ی ظلع شرقی گرم منزل وجود داراست. این نقوش مشمول نقش پرندگانی زیرا طاوس، کبک و پرنده ها شکاری میباشد. نقش جانوری که در ذیل گنبد وجود دارااست یک نقش بز میباشد که مثال ی شبیه آن در خزینه خان سنندج وجود داراست
بیشترین نقش را در بین نقوش حیوانی نقش طاوس دارااست که در چهار جهت ذیل گنبد این نقش وجود داراست که بصورت دو طاوس پشت به هم و بصورت قرینه پیاده سازی گردیده اند. تزئینات آهک بری سربینه گرمابه قصلان قابل مقایسه با گرمابه خان در شهر سنندج میباشد که یکی وسیع ترین گرمابه های کردستان به‌حساب می‌آید.
نقش پرنده ی دیگری که در تحت گنبد خزینه قصلان وجود دارااست مرتبط با دو پرنده ی شکاری پشت به هم میباشد که بصورت قرینه پیاده سازی گردیده اند. دیگر نقش پرنده در خزینه نقش کبک میباشد که در دیواره ی گرمخانه وجود داراست. کبک در فرهنگ و تمدن فلکلور کردستان عنایت داراست و در اکثر موزیک ها و ضرب المثل ها به زیبائی و خوش خرامی کبک اشاره شد‌ه‌است.
نقوش انسانی
در گرمابه قصلان تنها یک نقش انسانی وجود داراست و آن هم در پایین گنبد سربینه است که از آن تنها خطوط و اثرها مقداری به مکان باقی‌مانده، و نقش مردی در درحال حاضر کشیدن قلیان میباشد. با اعتنا به اینکه در پیشین در بخش سربینه گرمابه ها کشیدن قلیان ترویج داشته این نقش را ساخت و ساز کرده اند. از عصر ی صفوی به آنگاه تصاویر جانوران، بشر و گیاهان بر روی کاشی های ازراه ها و آهک بری های سربسینه ها نقش بست وبه وفور به کارگیری شد.

بقیه نقوش
این دسته از آرایه های تزیینی که در گرمابه قصلان وجود دارا‌هستند مرتبط با نقش اشیائی میباشد که نقش روشنائی را داشته اند. این نوع نقوش دربرگیرنده قندیل چهل لامپ هایی می باشند که در حوالی آن ها شمعدانهای اساس دار کوچکی پیاده سازی گردیده اند. این نوع نقوش در دیواره های اضلاع شرقی، غربی و جنوبی سربینه وجود دارا هستند. احتمالاً در نصیب هایی که نقش شمعدانهای خرد وجود داراست شمعدانهایی جهت پر‌نور نمودن گرمابه در شب قرار داشته میباشد.

هنطور که در کتاب احساس وحدت اشاره گردیده است تشریفات مشهد شاید تعریف و تمجید جلوخان در معماری عبارت باشد از فضایی که در بعد از آن عمودی به سقف محصور میشود و در بعد از آن افقی به توسط نقاطی در دور و اطراف.مرتبه محدودیت فضایی آن به طور کامل با شفافیت افقی سطح های تعریف و تمجید کننده اش متناسب میباشد ، سالن وايوان دو نوع سنتی جلوخان ، حدود تعریف‌و‌تمجید فضایی جلوخان را نشانه میدهند.

معنی جلوخان تحت عنوان جایگاهی انتقالی و به خصوص تراس مسجد، تحت عنوان مکان گاه متمایز در سرتاسر تاریخ اسلام تاثیرات عمیقی داشته میباشد ، تراس « روش » یا این که فضای انتقالی میان دنیاهای هنگامی و زمینی میباشد.

مقصود از تاسیس تراس منزل های سابق جمهوری اسلامی ایران ساخت فضای لبریز سایه میباشد که با دقت به عمق و ارتفاعهای گوناگون میتواند متناوبا جهت سرمایش و گرمایش در فصل گرم و سرد و یا این که فقط جهت سرمایش در کل فصول بکار رود. در بخشها گرم حیاط (iwan) فضایی پرسایه میباشد که با استعمال از تهویه بدون واسطه و ساخت‌و‌ساز کوران ، به جهت ساخت بخشها با فشارهای هوایی متعدد به واسطه فضاهای خالی و لبریز تراس و فضاهای مجاورش باعث کاهش دما میشود.

خلال این در تراس های مرتفع، تهویه دودکشی نیز در سرمایش اطراف اثر گذار میباشد. تراس در معماری فضایی کوچکتر از سالن میباشد که معمولا در جلوی یک اتاق قرار گرفته و مثال های دیدنی آن در منزل دکتر معالج منصوری، منزل بصیری، منزل نور و روشنایی الملک و زینت الملک مشاهده شد‌ه‌است، تراس ها به طور فضاهای ورودی و خروجی ساخته می گردند و در حالی که برای جریان یافتن هوا گشوده میباشند، از تابش آفتاب دوری می نمایند.

تراس در معماری سنتی کشور ایران تحت عنوان یک کدام از اجزای تشکیل دهنده عنایت فوق العاده داشته، به سازه برجستگی و شکوه میبخشد. در منزل های تراس دار، حیاط جلو خلال کاربرد خاص خویش یک نوع پیوستگی بصری در نما به وجود آورده میباشد. تراس معمولا در بخش شمالی ایوان ، در جلوی اتاق جای‌دارد. در مثال های معمولی تراس فقط در جلوی یک اتاق میباشد و به چندین فضای دیگر نیز رویه پیدا می نماید.در مثال متداول، حیاط در معماری به طور سرتاسری در جلوی یک سری اتاق قرار می‌گیرد و رابطه همگی اتاق های پشت آن را میسر می سازد.

تقسیم بندی حیاط چیست
حیاط در معماری سنتی جمهوری اسلامی ایران تحت عنوان بزرگترین فضای ارتباطی و نصفه گشوده بعداز هشتی و در عرصه محرمانه منزل واقع گردیده و به دو شکل میباشد.

الف: حیاط های طولی به خواسته رویا رویی با عامل ها جویبار و بازداشتن از ورود آفتاب به باطن، در جلو اطاقها و در امتداد ارتفاع ایوان درست شده و بجز رابطه دهندگی همت دیگری ندارد.

ب: تحت عنوان فضای خنک در بعداز ظهرها استعمال می گردد و اکثر وقت ها به وسیله در یا این که پنجره با فضای همسایه خویش رابطه برقرار میکند. عمق تراس ها بستگی به دلیل استقرار نسبت به آفتاب داراست و به طریقی تشکیل شده که در فصل‌تابستان بازدارنده نفوذ آفتاب و در فصل‌زمستان منجر هدایت آفتاب میشود.

میدان گنجعلی خان تحت عنوان فضای شهری ارثیه عصر تشریفات مشهد صفویه دارنده فعالیت کردهای متفاوت مذهبی، اجتماعی، بازار و راس اقتصادی شهر و محل اجتماع و گذران زمان ها فراغت که نسبتاً در راءس شهر در محل واکنش دو راسته عمود بر هم بازار کرمان قرار گرفته میباشد.

یکی عامل ها در جهت فهم عالی تعاملات اجتماعی و فرهنگی داخل میدان گنجعلی خان مؤثر میباشد اعتنا به نقش سازندگان شهری در کیفیت عکس العمل شهروندان نسبت به فضاهای همگانی شهر میباشد بر این شالوده گنجعلی خان در پیرامون میدان اثراتی تشکیل داد که در حکم الگوی پیشرفت شهر بود.

این جای نقطه کانونی عمل ها و ارگانهای شهر به اکانت می آمد. در‌این فضای پهناور محدود تعامل در بین سازه و بنیان، جامعه و معماری به صورت روزمره شکل می گرفت. در مراسم اعیاد و سوگواری از این محل استعمال میشد، در عین درحال حاضر همین میدان محل شغل صنعتگران و بازرگانی بود. اتصال میدان از سه سمت به راسته بازار، پویایی و تحرک را در میدان یک سری موازی میکرد.

دسترسی ها و پیوندها
میدان گنجعلی خان مثلا میادین پیاده مدار میباشد. این میدان، میدان مهم شهر کرمان میباشد که در محل تقاطع دو راسته بازار شمالی جنوبی و شرقی غربی قرار گرفته میباشد. نشان های شهری، همجواریها و سازماندهی های فضایی میدان منجر خوانایی و تداوم بصری شد‌ه‌است. همجواری میدان با ارکان فرهنگی، تاریخی شهر منجر نام‌و‌نشان بخشی به تیم گردیده‌است.

آسایش و تصویر خیالی
پیر و جوان و زن و مرد از میدان گنجعلی و یکسان منفعت میبرند. با محدود کردن فضای گوشه و کنار خویش، آسانی صورت، مراقبت تناسب و تقارن، دقت به مقیاس انسانی در کنار پیش بینی جای هایی جهت نشستن فضا امن و دلپذیری را برای حضور شهروندان مهیا نموده است.

اجتماع پذیری
دراین مکان رفت و آمد عموم به راحتی شکل می‌گیرد و صمیمیت و دوستی در آن به وضوح به چشم میخورد. میدان هم به طور گروهی و هم به طور انفرادی گزینه استعمال میباشد. شم وابستگی به جای تحت عنوان محل دیدار و ملاقات شهری میباشد.

کاربری ها و عمل ها
جایگاه های سنی متعدد در دسته های متعدد از این میدان به کار گیری می نمایند، خردسال ها در آن بازی می نمایند، زنان سالخورده خستگی راه و روش بازار به در می نمایند، پیرمردان گپی می‌زنند درین گوشه و کنار ترکیب شغل های متعدد و متنوع، تجاری، مذهبی، توریسم، تفریحی تماما مشاهده می شود.

تراس
در جهات شرق، غرب و جنوب سه تراس تشریفات مشهد همچون، هرکدام به دهانۀ ۳ متر و عمق یک متر و طول ۶ متر تاسیس نموده‌ اند. در همین حیاط ‌ها درهای فلزی به بعدها ۳×۲ متر نصب کرده ‌اند و در بالاسر هر حیاط کتیبه ‌ای نگاشته ‌اند، نمای بیرونی هشت ضلعی به طول نیم متر با سنگ مرمر و سایر طول با خشت تزئین گردیده است. مقبره رواق‌ های چهارگانه به ارتفاع ۱۶ و پهنا ۴ متر در چهار ضلع اساسی داراست که به ‌وسیله درگاهی بلندمرتبه به اتاق مرکزی بقاع که آرامگاه در آن واقع میباشد روش دارا‌هستند.

گنبد
گنبد مزار مخروطی به قطر ۳ و طول ۱۲ متر از سطح زمین میباشد که در آن ۸ نورگیر برای نوروروشنایی درون مزار درنظرگرفته شده میباشد. نمای بیرونی گنبد با کاشی‌ های سپید و آبی‌رنگ و رنگ زرد در پوسته گل و بوته‌ های جذاب در قضیه لاجوردی تزئین یافته که دورنمای خوشگل و دیدنی داراست. کف بقاع، نمازخانه و رواق‌ ها سنگ مرمر میباشد و با قالی و قالی‌کوچک مفروش میباشد. از دیوارها به طول ۱/۵ متر سنگ مرمر و سایر سطح های جانبی و سقف ‌های بقاع و رواق ‌ها نیز با گچ سپید کاری شد‌ه‌است.

بارگاه
در قبل ذیل گنبد شکل قبری به ارتفاع ۱/۵ متر و پهنا نیم متر و طول ۱۵ سانتی ‌متر قرار داشت که بر روی آن پارچه مشکی کشیده و بر بالای آن ضریحی فلزی (پروفیلی) به رنگ خاکستری به ارتفاع ۲ متر و طول ۱/۵ متر وعرض یک متر نصب بود و بارگاه مطلای فعلی که بوسیله استادان اصفهانی ساخته شد در سال ۱۳۷۸ نصب شد.

تجهیزات
تعداد ۴۲ باب زائرسرا و ۱۰ باب آپارتمان جهت به کار گیری زوار تاسیس گردیده‌است. این واحدها دارنده تجهیزات موردنیاز بوده و به ‌طور مجانی در مشت زوار قرار می‌ گیرند. آب ما یحتاج از روش کانال روستا تأمین می ‌خواهد شد، تعداد ۳ نفر خدمه اثبات دارااست. کتابخانه آن حدود ۲۰۰۰ جلد کتاب دارااست. در کنار زائرسرا خدمت های بهداشتی مردانه و زنانه هرکدام با ۷ چشمه و دو وضوخانه مردانه و دو وضوخانه زنانه، خزینه، کشتارگاه، آشپزخانه، دستشویی، مغازه مخابرات وجود داراست. فضای سبز آن حدود ۴ هکتار با درختان عناب، توت، پسته، سنجد، کاج، سرو، توت مجنون و انار میباشد.

گلشن دلگشا شیراز
گلشن دلگشا شیراز يکي از گلشن هاي تاريخي تشریفات مشهد شيراز میباشد که در نزديکي آرامگاه سعدي واقع گردیده‌است.
اين گلشن در جناح شمال شرقي و در سمت جنوب تنگ آب خان و در بستري کوهستاني واقع گردیده‌است. قرار تصاحب کردن این گلشن در کنار قناتی موسوم به ماریز سعدی و واقع شدن در محدوده قلعه ای موسوم به کهندژ میباشد.

این گلشن در زمان صفويه نيز از گلشن هاي اصلی و تفريحي شيراز بود. به طوري که در تصاوير ارثیه از جهانگردان اروپايي به اين گلشن اشاره هاي فراوان گردیده است و یک کدام از مثال های زیبای پیاده سازی گلشن اهل ایران میباشد.
سوابق آباداني و رونق گلشن دلگشا به روزگار پيش از اسلام و به زمان حکومت ساسانيان منسوب شده میباشد.

در عصر احاطه تیمور گورکانی از نهایت آبادانی منتفع بوده میباشد ،که تیمور بعد از دیدن آن، در سمرقند باغی به همین اسم سازه کرد.گلشن در عصر ی صفویه نیز بسیار پر اسم و رسم و در عصر افشاریه نیز همچنان آباد بوده میباشد. این گلشن در مسافت ی زمان نادرشاه تا سلسله زندیه زخم های فراوانی روئت کرد که در طول مهربان خان زند مجدد احیا شد.

گلشن دلگشا در دشت جعفرآباد و ذیل خیس از گلشن آرامگاه سعدی و در وسط دو کوه میباشد. بیان کننده غیر از کوشک میانی گلشن، که بارها در گیر فساد و تغییر‌و تحول شـده اسـت، حدود و طـرح کلی فعلی دلگشا تغییر تحول چندانی نکرده باشد.

تکان مارپیچ گیاه هنوما که در تامل های اهل ایران آن را تشریفات مشهد درخت معاش دانسته اند، در هرجا گلشن ارم به چشم می خورد. درختی معاش نصیب که میوه آن غذای بهشتیان میباشد.
ستون سروها پاداش تکان استفاده کننده در مسیری میباشد که در وصال به بی غایت وجود شروع نموده است. افزون بر آن، هیبت کشیده و هرمی آن در حین مسیر با تاکید بر خطوط عمودی پرسپکتیوی بی غایت را ساخت و ساز می کند.
هندسه راست کناره گلشن اهل ایران و نظام هندسی کاشت درختان در تضادی آشکار با رویش ارگانیک درختان و گیاهان جای‌دارد.
تضادی که در نوع خویش ضمن زیبایی بصری، رمزواره های فراوانی را به همدم دارااست. به کار گیری از اعداد مقدس بر روش معناگرایانه به پیاده سازی گلشن تاکید می ورزد.
کاشت ردیفی ۷۲ درخت سرو را در شالوده گلشن ارم تاکیدی بر این نظام زیبای گلشن میباشد.
هندسه مخفی در نظام «کاشت زوجی» درختان نیز عرض اندام می نماید.
این نوع کاشت درختان را ملهم از داستانهایی زیرا لیلی و مجنون و دیگر داستانهای عرفانی ادبیات مشرق زمین میداند که اکثر زمان ها آن ها تداعی کننده بهشت برین می باشند.
در برخی مواقع هنر گلشن سازی جلوه های بی نقص تری از این معنا را در‌این گلشن رقم زده میباشد. در‌این گلشن تاکی تنومند و سابق در مبنا یک کدام از سرونازها قرار گرفته، شاخه هایش را همانند ساقه پیچک، بر گرد سرو تاییده و از پای تا راز آن را در آغوش گرفته میباشد.
در گلشن ارم شیراز نیز آب در جویها و آبگینه ها و حوضچه ها به صورتی تکان می نماید که بتواند آحاد گلشن را آبیاری کند.
آب سرازیر فی مابین درختان نارنجستان و آب مستقر در استخرها و حوضچه ها، یادآور مفاهیم دوگانه معاش و جاودانگی، جنبش و پویایی میباشد.
آب در گلشن ارم در حین همیشه از آبشارهای خرد فرو می ریزد و صدای دلنشین آن یادآور معاش و نشاط میباشد.
استخر بزرگی که در مقابل کوشک گلشن ارم قرار گرفته، و تصویر عمارت در آن مشاهده میشود بی کرانگی اسمان را در خویش منعکس شدن می‌دهد.
استخری با مساحت سیصد و سی و پنج مترمربع که آب مستقر را به معنای جاودانگی به اکران میگذارد.
فواره تجلی جوشش آب از دورن نهر و نمادی از جوشش فکر و ایمان الهی میباشد.

نحوه ساسانیان برای آرایش کردن ردیف ها با نقوش، تضاد تشریفات مشهد با تزئینات معماری اسلامی داشت. ولی به طور غیر بی واسطه تداوم یافت، قندیل های دکوری مثال هایی از این مفاد می باشند. محراب در معماری کشور‌ایران از ورود اسلام تاکنون، با مصالح و طرح های متنوعی ایجاد شده است. مثل سنگ، گچ، چوب، کاشی و خشت. در قرن ششم هجری اکثر آن‌ها گچی بودند، با کادری مستطیلی که دو طاق نمای قوسی تیزه دار در داخل آن ها قرار داشت.

در دو طرف طاق ها، دو ردیف با سرستون می گذاشتند. صورت کلی محراب هایی که با کاشی عمل گردیده اند در واقع الگوبرداری از اشکال گچی و سنگی محراب میباشد. که معمولا مسطحند، متشکل از طاق نما، ردیف و کناره های کتیبه دار با نقوش اسلیمی اند. در سده هفتم هجری شغل گذاشتن قطعات کاشی سنتی در تزئینات فرنگی و داخلی بناها، اشاعه متعددی یافت.

تزئینات گچبری آن‌ها عمدتا از نقوش عربی، هندسی و کتیبه ها ساخته شده میباشد. یکی‌از خصوصیت های بصری طرح محراب های گچ بری ایلخانی، “کتیبه های دکوری” میباشد که به صورت بزرگ ای به مدل ها و گونه های متفاوت ایفا گردیده‌است. کتیبه ها به موادسازنده مهم تزئینات مسجد در زمان ایلخانی، تبدیل گردیده اند.

بسطام مثال ای بدون نقص میباشد که پیاده سازی آنان به مدل کتیبه میباشد. شاید مداقه خوشنویسی در قرن هفتم و هشتم هجری، یا این که انبوهی از خوشنویسان حرفه ای، مانند: یاقوت مستا سامی، منجر جلوه بیشتر خوشنویسی و بسط کاشی نوشته مذهبی در تزئینات بناها خواهد شد. از خط کوفی پیشتر در تزئینات معماری اسلامی در قرن چهارم مستعمل میباشد.

نقوش در تزئینات محراب
نقوش اسلیمی و طرح های هندسی و از کلیه بیشتر کتیبه ها با صورت مستطیلی خویش بستری را آماده آوردند. که متن های مقدس و آیه ها مذهبی بر آن ها نوشنه شوند و در بناها دیده همگان را بر خویش بدوزند. بی شک و تردید در عصر ایلخانیان هیچ تزئین معماری به تنوع و زیبائی تزئینات کاشی پدید نیامده میباشد. هر بخش از این محراب ها با آحاد بخش های دیگر فرق داراست، البته در یک نگاه کلی، هماهنگی و زیبایی دیده گیری داراست.

ایلخانیان از چهار نوع کاشی مسجد به کارگیری می کردند: کاشی محراب، کاشی لوح مزار، کاشی کتیبه و کاشی های صلیبی و ستاره ای صورت. به صورت کلی زیباترین و غامض ترین ساختاری که کاشی سازان ابتکار عمل کردند محراب میباشد. محراب های گران قدر تیم ای از کاشی های غیر وابسته و ردیفی از طاق نماها و لبه های کتیبه دارا هستند. نوع میانگین آن‌ها از دو یا این که چهار کاشی به طور یک کدام از در بالای دیگری درست شده اند و گاه کاشی های محراب های خرد نیز به طور جفت اخلاق گردیده اند.

به صورت کلی مدل شبستانی خط سیری بی آلایش و سرراست تشریفات مشهد را در چنگ استفاده کننده میگذارد. تغییر و تحول احساس گوشه و کنار در گوشه و کنار های گشوده و بسته به یک باره و فارغ از پیشگفتار چینی رخداد می افتد. طرح معماری آن صرفا به پاسخی معمولی و مصرح به نیازهای کارکردی بسنده می نماید، که به عبارتی اقامه نماز میباشد. در اینگونه الگویی قابلیت تجارب فضایی و سلسله مراتبی برای استفاده کننده فراهم نمی‌شود و وی احساس حضور در جای را به خیر تجربیات نمی نماید چنانچه که الگوی چهار ایوانی دارنده روندی بغرنج خیس و آرایش و پیرایش فضایی توسعه یافته تری میباشد.

با اضافه کردن تراس، خط سیر کم آب مدل شبستانی به الگویی دیدنی از تجربه متنوع فضایی تبدیل می‌شود. تغییر‌و تحول جای از فضای گشوده و بسته از روش فیلتری نصفه گشوده به نام تراس شکل می‌گیرد که به هر دو دور و بر قرابت دارااست. همینطور دسترسی به مقدس ترین فضای مسجد یا این که به عبارتی محراب، با طی کردن سلسله مراتب و حریم بندی رخداد می افتد. وصال به فضای محراب نیاز به مهیا سازی قلبی و خیالی دارااست.

عبور از تراس رفیع مسجد با شکوه لایتناهیش نمازگزار را به خرد بودنش در قبال بزرگی پروردگار با خبر می سازد. فضای رازآلود تراس که بر تاثیر گستردگی بعد ها در طول، بازی های نوروفروغ و سایه طرح های پرپیچ و تاب دکوری و مقرنس های پرابهام ساخته شده است. شخص را از ذهن ها معاش روزانه بیرون و متوجه حضور در فضایی روضه خوان می نماید. معماری حیاط این شایستگی کم عقل را ساخت و ساز می نماید تا نماز سر و نیازی باشد با تک تک وجود. این‌شیوه حل معمارانه چگونگی حضور در فضای معنوی مسجد را افزایش می دهد، در حالی که دسترسی بدون واسطه به فضای اساسی در مساجد شبستانی زمان شایستگی خل وچل را از نمازگزار میگیرد.

حرف انتها درباره قسمتی از مسجدهای والا
اشکال شبستان مسجد و تراکم و پراکندگی هر یک از آن‌ها در معماری جمهوری اسلامی ایران به چشم میخورد. این محیط را می قدرت مسطح و مسقف و از هر چهار سو بسته ی تعریف‌و‌تمجید کرد که در آن نماز گزارده میگردد و دسترسی نمازگزاران به آن، با به کار گیری از یک یا این که یکسری درب فراهم می گردد. هرچند کاربست واژه و کلمه ی شبستان برای دلالت بر اینگونه فضاهایی در مسجدها، امـری دیرینه وجود ندارد و از حدود سـده ی دوازدهم هجری قمری میباشد که در متن‌ها تاریخی، کلمه ی شبستان را به معنی فضای نمازخانه ای مسجدها به عمل برده اند.

در واقع این واژه و کلمه در گذر فرصت، معانی متفاوتی به خویش گرفته میباشد؛ از جملـه سـرای زنان، حرمسرا ، گرمخانه، مکان دلگیر، خوابگاه، منزل، مکان بدون نور، غار ، نمازخانه ی مسجدها ، خلوت منزل. باری تمرکز این جستار بر معنای نمازخانه مسجد تمجید شده.

امامزاده شاهزاده حسین نظام آباد در مجاورت روستای تشریفات مشهد نظام‌آباد در ۳۵ کیلومتری شمال شهر اراک و در پهنا جغرافیایی ۳۴درجه و یاتزده دقیقه و ۵۰درجه ارتفاع جغرافیایی قرار گرفته میباشد.این سازه مدفن یکی نوادگان امام موسی کاظم (ع) میباشد و در حدود۴۰کیلومتری شمال اراک و در کنار جاده آسفالت فعلی، در کنار تپه باستانی احمدآباد جای‌دارد که سازه به گفته قدیمیان روستا ساختمانی ۷ طبقه بوده میباشد که یکی مرکزها حکومتی سلسله‌های گذشته بوده (که تا به اکنون تعدادی توشه آیتم نماید و کاو سودجویان قرار گرفته میباشد) و در شرق روستای نظام‌آباد واقع هست.

این جای مقدس دارنده سه تراس گران قدر، یک حسینیه و گنبدخانه‌های دو فایل بر فراز نصیب اساسی میباشد که طول هر کدام از گنبدها ۱۱ متر و قطر آن‌ها ۵/۶ و ۵/۷متر میباشد.حرم مهم ۸ضلع دارااست، و مشمول دو پوشش آجری از خارج و طاق ضربی گچی از درون می باشد. پوشش بیرونی ۱۲رکن تاسیس شده که بنای مهم مرتبط با عصر پیش از صفویه و زمانه ایلخانی میباشد. بنای مهم استوانه‌ای صورت بوده و دو دیواره میباشد که میانه دو دیوار پوک و توخالی میباشد.

قسمت مهم، کهن‌ترین نصیب سازه را تشکیل می دهد و دربین آجرها کاشی نیلی رنگ‌کاری گردیده بر زیبایی آن افزوده و تزیینات آن با کاشی از نوع معرق میباشد. گنبد اساسی و ساق آن و همینطور نمای تراس‌ها و محیط گنبد در حالا تخریب بود که در سال ۱۳۷۴ه.ش بوسیله سازمان ارثیه فرهنگی استان مرکزی تجدید بنا و نوسازی گردیده‌است. درب چوبی در فضای ورودی به گنبد مهم نصب گردیده که حائز اهمیت و بها بسیار بالایی میباشد و با وجود طرح‌های گره‌کاری گردیده، فی مابین آن اسم خجسته امام علی (ع) حک شد‌ه‌است.

با دقت به تندرست نوع چوب آن هنوز معین وجود ندارد که مال آن از کدام نوع چوب میباشد.وجود محراب خوشگل در گنبد اساسی، ذوق وسلیقه هنری را از حیث گچ‌بری به ثابت می رساند. نگارگری باطن سقف مرتبط با زمان صفویه میباشد که نوسازی گردیده است. الحاقات جناح شرقی و شمالی و جنوبی و تراس‌ها جزو مهم سازه نبوده و در زمان‌های بعد از آن افزوده گردیده‌است. اثر ها باقیمانده در راز درب جناح جنوبی سال تشکیل داد سازه و اسم بانی را علامت می دهد که متاسفانه قسمتی از کاشی‌های میانی آن به گذر زمان مجال ریخته و از دربین رفته میباشد.

کارشناسان متشخص ارثیه فرهنگی استان مرکزی با اعتنا به نوع معماری و سال تشکیل داد الحاقات، احتمال میدهند که ساخت‌و‌ساز حیاط‌های بعداز مسافرت ناصرالدین‌پاد شاه به عتبات و به امر وی بوده میباشد. بیشترین مصالح سازه خشت دیرین، خاک،گچ و پاره ای هم سنگ و چوب جهت کلاف‌کشی میباشد، که نقل می‌نمایند به فرمان بانی سازه در حوالی بقاع، کوره آجرپزی دایر بوده که اثراتی از آن باقی نمانده میباشد. الحاقات و تراس‌ها مرتبط با عصر قاجار میباشد. در حیاط شرقی و راز درب آن که با کاشی خشتی تزیین، یادگاری از محمود یا این که محمد رجب که بیان کننده معمار بوده به طور کتیبه جان دار میباشد.