نحوه ساسانیان برای آرایش کردن ردیف ها با نقوش، تضاد تشریفات مشهد با تزئینات معماری اسلامی داشت. ولی به طور غیر بی واسطه تداوم یافت، قندیل های دکوری مثال هایی از این مفاد می باشند. محراب در معماری کشورایران از ورود اسلام تاکنون، با مصالح و طرح های متنوعی ایجاد شده است. مثل سنگ، گچ، چوب، کاشی و خشت. در قرن ششم هجری اکثر آنها گچی بودند، با کادری مستطیلی که دو طاق نمای قوسی تیزه دار در داخل آن ها قرار داشت.
در دو طرف طاق ها، دو ردیف با سرستون می گذاشتند. صورت کلی محراب هایی که با کاشی عمل گردیده اند در واقع الگوبرداری از اشکال گچی و سنگی محراب میباشد. که معمولا مسطحند، متشکل از طاق نما، ردیف و کناره های کتیبه دار با نقوش اسلیمی اند. در سده هفتم هجری شغل گذاشتن قطعات کاشی سنتی در تزئینات فرنگی و داخلی بناها، اشاعه متعددی یافت.
تزئینات گچبری آنها عمدتا از نقوش عربی، هندسی و کتیبه ها ساخته شده میباشد. یکیاز خصوصیت های بصری طرح محراب های گچ بری ایلخانی، “کتیبه های دکوری” میباشد که به صورت بزرگ ای به مدل ها و گونه های متفاوت ایفا گردیدهاست. کتیبه ها به موادسازنده مهم تزئینات مسجد در زمان ایلخانی، تبدیل گردیده اند.
بسطام مثال ای بدون نقص میباشد که پیاده سازی آنان به مدل کتیبه میباشد. شاید مداقه خوشنویسی در قرن هفتم و هشتم هجری، یا این که انبوهی از خوشنویسان حرفه ای، مانند: یاقوت مستا سامی، منجر جلوه بیشتر خوشنویسی و بسط کاشی نوشته مذهبی در تزئینات بناها خواهد شد. از خط کوفی پیشتر در تزئینات معماری اسلامی در قرن چهارم مستعمل میباشد.
نقوش در تزئینات محراب
نقوش اسلیمی و طرح های هندسی و از کلیه بیشتر کتیبه ها با صورت مستطیلی خویش بستری را آماده آوردند. که متن های مقدس و آیه ها مذهبی بر آن ها نوشنه شوند و در بناها دیده همگان را بر خویش بدوزند. بی شک و تردید در عصر ایلخانیان هیچ تزئین معماری به تنوع و زیبائی تزئینات کاشی پدید نیامده میباشد. هر بخش از این محراب ها با آحاد بخش های دیگر فرق داراست، البته در یک نگاه کلی، هماهنگی و زیبایی دیده گیری داراست.
ایلخانیان از چهار نوع کاشی مسجد به کارگیری می کردند: کاشی محراب، کاشی لوح مزار، کاشی کتیبه و کاشی های صلیبی و ستاره ای صورت. به صورت کلی زیباترین و غامض ترین ساختاری که کاشی سازان ابتکار عمل کردند محراب میباشد. محراب های گران قدر تیم ای از کاشی های غیر وابسته و ردیفی از طاق نماها و لبه های کتیبه دارا هستند. نوع میانگین آنها از دو یا این که چهار کاشی به طور یک کدام از در بالای دیگری درست شده اند و گاه کاشی های محراب های خرد نیز به طور جفت اخلاق گردیده اند.
نحوه ساسانیان برای آرایش کردن ردیف ها با نقوش، تضاد تشریفات مشهد با تزئینات معماری اسلامی داشت. ولی به طور غیر بی واسطه تداوم یافت، قندیل های دکوری مثال هایی از این مفاد می باشند. محراب در معماری کشورایران از ورود اسلام تاکنون، با مصالح و طرح های متنوعی ایجاد شده است. مثل سنگ، گچ، چوب، کاشی و خشت. در قرن ششم هجری اکثر آنها گچی بودند، با کادری مستطیلی که دو طاق نمای قوسی تیزه دار در داخل آن ها قرار داشت.
در دو طرف طاق ها، دو ردیف با سرستون می گذاشتند. صورت کلی محراب هایی که با کاشی عمل گردیده اند در واقع الگوبرداری از اشکال گچی و سنگی محراب میباشد. که معمولا مسطحند، متشکل از طاق نما، ردیف و کناره های کتیبه دار با نقوش اسلیمی اند. در سده هفتم هجری شغل گذاشتن قطعات کاشی سنتی در تزئینات فرنگی و داخلی بناها، اشاعه متعددی یافت.
تزئینات گچبری آنها عمدتا از نقوش عربی، هندسی و کتیبه ها ساخته شده میباشد. یکیاز خصوصیت های بصری طرح محراب های گچ بری ایلخانی، “کتیبه های دکوری” میباشد که به صورت بزرگ ای به مدل ها و گونه های متفاوت ایفا گردیدهاست. کتیبه ها به موادسازنده مهم تزئینات مسجد در زمان ایلخانی، تبدیل گردیده اند.
بسطام مثال ای بدون نقص میباشد که پیاده سازی آنان به مدل کتیبه میباشد. شاید مداقه خوشنویسی در قرن هفتم و هشتم هجری، یا این که انبوهی از خوشنویسان حرفه ای، مانند: یاقوت مستا سامی، منجر جلوه بیشتر خوشنویسی و بسط کاشی نوشته مذهبی در تزئینات بناها خواهد شد. از خط کوفی پیشتر در تزئینات معماری اسلامی در قرن چهارم مستعمل میباشد.
نقوش در تزئینات محراب
نقوش اسلیمی و طرح های هندسی و از کلیه بیشتر کتیبه ها با صورت مستطیلی خویش بستری را آماده آوردند. که متن های مقدس و آیه ها مذهبی بر آن ها نوشنه شوند و در بناها دیده همگان را بر خویش بدوزند. بی شک و تردید در عصر ایلخانیان هیچ تزئین معماری به تنوع و زیبائی تزئینات کاشی پدید نیامده میباشد. هر بخش از این محراب ها با آحاد بخش های دیگر فرق داراست، البته در یک نگاه کلی، هماهنگی و زیبایی دیده گیری داراست.
ایلخانیان از چهار نوع کاشی مسجد به کارگیری می کردند: کاشی محراب، کاشی لوح مزار، کاشی کتیبه و کاشی های صلیبی و ستاره ای صورت. به صورت کلی زیباترین و غامض ترین ساختاری که کاشی سازان ابتکار عمل کردند محراب میباشد. محراب های گران قدر تیم ای از کاشی های غیر وابسته و ردیفی از طاق نماها و لبه های کتیبه دارا هستند. نوع میانگین آنها از دو یا این که چهار کاشی به طور یک کدام از در بالای دیگری درست شده اند و گاه کاشی های محراب های خرد نیز به طور جفت اخلاق گردیده اند.
گنبد فیروزشاهی در آرامگاه روحانی احمد جامی